Soms krijgt een afgedankt voorwerp een tweede leven. Heel soms krijgt het een volledig nieuwe identiteit.

Reïncarnation, ontworpen in 1992, ontstond vanuit de overtuiging dat schoonheid niet afhankelijk is van nieuwe materialen, maar juist kan schuilen in datgene wat zijn oorspronkelijke functie heeft verloren. In een periode waarin het milieubewustzijn langzaam begon te groeien, onderzocht Robert van den Herik hoe afval kon veranderen in een volwaardig ontwerp.

Aanleiding vormde een opdracht aan de Design Academy Eindhoven, waarbij hij voor een toonaangevende fabrikant van kantoormeubilair de productieprocessen analyseerde en een visie ontwikkelde op een milieuvriendelijke bureaustoel. Tijdens dit onderzoek ontstond het besef dat werkelijk duurzaam ontwerpen verder ging dan efficiënter produceren of minder materiaal gebruiken. Ook hergebruik moest onderdeel worden van het ontwerpproces.

Die gedachte leidde tot een persoonlijke uitdaging: een stoel ontwerpen die volledig zou bestaan uit materialen die op straat waren gevonden.

De basis werd gevormd door de verweerde rugleuning van een antieke houten stoel. Geoxideerd staaldraad, ooit zonder waarde weggegooid, werd met de hand vervormd tot een organische constructie die tegelijk zitting, poten en draagstructuur vormt. Hout en metaal, twee materialen met een geheel eigen geschiedenis, ontmoeten elkaar in een nieuw geheel waarin hun verleden zichtbaar mag blijven.

Hoewel het object bruikbaar is als stoel, lag de nadruk nooit uitsluitend op functionaliteit. Reïncarnation bevindt zich op het grensvlak van design en beeldende kunst. Het is een meubel dat uitnodigt om over materiaal, tijd en hergebruik na te denken, eerder dan om eenvoudig plaats te nemen.

Ruim dertig jaar later heeft het ontwerp niets aan actualiteit verloren. Integendeel. Ideeën die tegenwoordig vanzelfsprekend lijken, zoals circulariteit en het opnieuw waarderen van bestaande materialen, waren destijds nog nauwelijks onderdeel van het ontwerplandschap.

Reïncarnation laat zien dat afval niet het einde van een materiaal hoeft te betekenen, maar juist het begin kan zijn van een nieuw verhaal.

Technische gegevens

Ontwerp: Robert van den Herik
Titel: Reïncarnation
Jaar: 1992
Materialen: Antieke houten rugleuning en geoxideerd staaldraad, gevonden materialen
Techniek: Handgevormd en samengesteld uit gerecycleerde onderdelen
Categorie: Stoel / autonoom designobject
Unicum: Ja

Over dit ontwerp

Reïncarnation behoort tot de eerste ontwerpen waarin Robert van den Herik bewust experimenteerde met de esthetische waarde van afgedankte materialen. Niet de perfectie van nieuwe grondstoffen stond centraal, maar juist de schoonheid van gebruikssporen, oxidatie en vergankelijkheid.

De gekozen titel verwijst naar het idee van wedergeboorte. Materialen die hun oorspronkelijke functie verloren, krijgen een nieuw bestaan zonder hun verleden te verbergen. Juist de zichtbare ouderdom en de onregelmatige vormen maken deel uit van de identiteit van het ontwerp.

Hoewel de stoel ontstond als reactie op een maatschappelijke ontwikkeling, is hij bovenal een artistieke uitspraak. Hij toont dat design niet alleen problemen oplost, maar ook vragen kan stellen. Wat beschouwen wij als afval? Wanneer verliest een object zijn waarde? En kan schoonheid juist ontstaan uit wat anderen hebben achtergelaten?

Meer dan dertig jaar na zijn ontstaan blijft Reïncarnation een tijdloos ontwerp dat vooruitliep op een manier van denken die vandaag actueler is dan ooit.